Từ những sản phẩm quen thuộc đến hành trình tìm “vi khuẩn có lợi”

Không bắt đầu từ những công nghệ xa vời hay các thiết bị hiện đại trong phòng thí nghiệm, đề tài “Nghiên cứu tuyển chọn chủng vi khuẩn Bacillus subtilis có đặc tính probiotic” lại được khơi nguồn từ chính những sản phẩm rất gần gũi trong đời sống hàng ngày như natto hay các thực phẩm lên men từ đậu tương. Bắt đầu bằng sự tò mò về những vi sinh vật “nhỏ bé nhưng hữu ích” ấy đã trở thành động lực để sinh viên Nguyễn Đan Trường (QH-2022), Khoa Công nghệ nông nghiệp theo đuổi hành trình nghiên cứu khoa học một cách nghiêm túc.

Đề tài “Nghiên cứu tuyển chọn chủng vi khuẩn Bacillus subtilis có đặc tính probiotic” do sinh viên Nguyễn Đan Trường (đứng ngoài cùng, bên phải) đạt giải Nhất cấp Trường và được cử tham dự cấp ĐHQGHN

Hành trình đi tìm “vi khuẩn có lợi” trong đời sống

Trong quá trình học tập các học phần chuyên ngành liên quan đến vi sinh vật và công nghệ sinh học, Đan Trường nhận ra rằng phía sau những thực phẩm quen thuộc là cả một hệ vi sinh vật phong phú với nhiều giá trị tiềm năng. Đặc biệt, Bacillus subtilis là nhóm vi khuẩn có khả năng tạo bào tử, chịu được điều kiện bất lợi, sinh enzyme ngoại bào và có triển vọng ứng dụng trong chế phẩm probiotic cũng như công nghệ lên men thực phẩm.

Điều khiến đề tài trở nên khác biệt không chỉ nằm ở việc tìm kiếm chủng vi khuẩn, mà ở hướng tiếp cận tương đối toàn diện để tuyển chọn các chủng có khả năng ứng dụng thực tiễn. Thay vì chỉ đánh giá một vài đặc tính riêng lẻ như nhiều nghiên cứu trước đây, đề tài tiến hành sàng lọc các chủng Bacillus subtilis dựa trên nhiều tiêu chí đồng thời: khả năng chịu pH thấp, chịu muối mật, sinh enzyme ngoại bào, khả năng làm tan cục máu đông, độ an toàn thông qua thử nghiệm tan máu và mức độ nhạy cảm với kháng sinh.

Theo nam sinh viên thực hiện đề tài, một chủng vi khuẩn muốn được định hướng phát triển thành probiotic không chỉ cần “sống sót” trong điều kiện bất lợi của đường tiêu hóa mà còn phải đảm bảo yếu tố an toàn sinh học và mang lại giá trị hỗ trợ sức khỏe. Chính vì vậy, đề tài không đơn thuần là nghiên cứu trong phòng thí nghiệm mà còn hướng đến khả năng phát triển thành chế phẩm vi sinh ứng dụng trong tương lai.

Đặc biệt, từ kết quả tuyển chọn chủng, sinh viên Đan Trường bước đầu định hướng phát triển chế phẩm probiotic dạng bột sử dụng chất mang có nguồn gốc thực vật như bột đậu tương, bột đậu đen hay bột đậu gà. Hướng đi này không chỉ tận dụng nguồn nguyên liệu nông sản gần gũi mà còn mở ra khả năng bảo quản và duy trì hoạt tính sinh học của vi khuẩn trong thời gian dài.

“Điều em thấy thú vị nhất là từ những nguyên liệu rất quen thuộc trong đời sống, mình có thể tìm ra những chủng vi khuẩn có giá trị ứng dụng thực tế”, Đan Trường chia sẻ.

Sinh viên Nguyễn Đan Trường (áo đen, ngoài cùng bên phải) chụp ảnh cùng thầy cô và bạn bè tại hội nghị Sinh viên nghiên cứu khoa học cấp Trường

“Làm chủ” nguồn vi sinh vật

Điểm nổi bật của đề tài còn nằm ở định hướng làm chủ nguồn vi sinh vật thay vì phụ thuộc vào các chủng giống có sẵn. Sinh viên Đan Trường cho biết, nhiều sản phẩm trên thị trường hiện nay sử dụng chủng vi khuẩn nhập khẩu dẫn tới chi phí cao và phụ thuộc vào nguồn giống ban đầu trong kiểm soát chất lượng, mật độ vi khuẩn có lợi hay hoạt tính sinh học.

“Em không chỉ muốn nghiên cứu sản phẩm natto hay sử dụng chủng vi khuẩn có sẵn, mà muốn phân lập, tuyển chọn và làm chủ được nguồn giống có đặc tính probiotic”, Đan Trường chia sẻ.

Khi chủ động được nguồn giống vi khuẩn, chúng ta có thể kiểm soát từ khâu lưu trữ, nhân sinh khối, đánh giá hoạt tính sinh học đến kiểm tra độ an toàn và phát triển chế phẩm. Đây cũng được xem là bước đi quan trọng nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn chủng ngoại nhập, đồng thời tạo nền tảng cho việc phát triển các sản phẩm vi sinh trong nước với chi phí phù hợp hơn.

Không chỉ mang ý nghĩa khoa học, đề tài còn cho thấy tiềm năng ứng dụng thực tiễn khi các kết quả nghiên cứu bước đầu về chủng Bacillus subtilis và quy trình tạo chế phẩm probiotic đã được nhóm tác giả gồm TS. Hà Thị Quyến và sinh viên Nguyễn Đan Trường đăng ký sáng chế tại Cục Sở hữu trí tuệ (Quyết định chấp nhận đơn số 33984/QĐ-SHTT ngày 06/03/2026).

Với Đan Trường, giá trị lớn nhất của đề tài không nằm ở một giải thưởng hay một báo cáo hoàn chỉnh, mà ở khả năng mở ra hướng nghiên cứu mới để tiến gần hơn tới việc tạo ra sản phẩm phục vụ đời sống.

Một đề tài không dừng lại sau cuộc thi

Ít ai biết rằng phía sau đề tài đạt giải Nhất cấp trường là hành trình nghiên cứu gần như một mình của nam sinh viên năm cuối. Từ chuẩn bị môi trường nuôi cấy, thực hiện thao tác vô trùng, theo dõi thí nghiệm đến xử lý số liệu và hoàn thiện báo cáo, tất cả đều đòi hỏi sự kiên trì và tính chính xác cao.

“Có những thí nghiệm phải lặp lại nhiều lần chỉ vì một sai sót nhỏ trong thao tác hoặc điều kiện nuôi cấy. Có lúc em khá áp lực, nhưng sau đó em hiểu rằng nghiên cứu khoa học không chỉ tạo ra kết quả mà còn phải biết kiểm chứng và chịu trách nhiệm với kết quả của mình”, nam sinh viên chia sẻ.

Đồng hành cùng sinh viên trong suốt quá trình thực hiện đề tài là TS. Hà Thị Quyến, giảng viên Khoa Công nghệ nông nghiệp. Không chỉ hướng dẫn chuyên môn, giảng viên còn giúp sinh viên hình thành tư duy nghiên cứu bài bản từ đặt vấn đề, xây dựng hệ thống thí nghiệm đến cách nhìn nhận thất bại như một phần tất yếu của khoa học.

TS. Hà Thị Quyến – giảng viên hướng dẫn (bên trái ảnh) và sinh viên Nguyễn Đan Trường tại hội nghị Sinh viên nghiên cứu khoa học cấp Khoa

Đồng hành cùng sinh viên Nguyễn Đan Trường trong suốt quá trình thực hiện đề tài, TS. Hà Thị Quyến – giảng viên Khoa Công nghệ nông nghiệp đánh giá Đan Trường là sinh viên có tinh thần học tập nghiêm túc, chủ động tìm tòi kiến thức và thể hiện sự tiến bộ rõ rệt trong nghiên cứu khoa học.

Theo TS. Hà Thị Quyến, điều khiến cô lựa chọn hướng dẫn Đan Trường là tinh thần ham học hỏi, sự chăm chỉ, kiên trì và trách nhiệm trong công việc. Trong quá trình nghiên cứu, dù có những thời điểm kết quả thí nghiệm chưa như mong muốn, sinh viên vẫn chủ động tìm nguyên nhân, kiên trì hoàn thiện đề tài và không ngại dành thêm thời gian để làm lại thí nghiệm. “Tinh thần nghiêm túc, thái độ cầu tiến và sự bền bỉ của sinh viên khiến tôi tin rằng mình đã lựa chọn đúng khi giao đề tài nghiên cứu cho Trường”, TS. Hà Thị Quyến chia sẻ.

Không chỉ mang lại kiến thức chuyên môn, đề tài còn giúp sinh viên rèn luyện tư duy logic, khả năng làm việc độc lập và sự kiên trì trong nghiên cứu. Điều đáng quý hơn cả là sinh viên Đan Trường không xem đề tài như một “đích đến” của cuộc thi nghiên cứu khoa học sinh viên. Nam sinh viên mong muốn hướng nghiên cứu này sẽ tiếp tục được các khóa sau kế thừa và phát triển sâu hơn. “Em nghĩ một đề tài sẽ có ý nghĩa hơn nếu không dừng lại sau một cuộc thi mà có thể tiếp tục được hoàn thiện, mở rộng và tiến gần hơn tới ứng dụng thực tế”, Đan Trường bày tỏ.

Với những thành tích và sự kiên trì của sinh viên, TS. Hà Thị Quyến mong muốn Đan Trường sẽ tiếp tục giữ vững niềm đam mê nghiên cứu, phát huy tư duy sáng tạo, tinh thần chủ động và sự nghiêm túc trong công việc để không ngừng hoàn thiện bản thân và tạo ra những giá trị tích cực cho chuyên môn.

Chính mong muốn ấy đã tạo nên một tinh thần rất đặc biệt trong nghiên cứu khoa học sinh viên, không chỉ học để làm đề tài, mà còn tạo nền tảng cho thế hệ sau tiếp tục phát triển. Những quy trình, dữ liệu, kinh nghiệm thí nghiệm hay cả những sai sót từng gặp đều được lưu lại như một phần “hành trang” để các sinh viên kế tiếp có thể đi xa hơn.

Bắt đầu từ niềm yêu thích với những kiến thức chuyên ngành và các sản phẩm lên men quen thuộc trong đời sống, hành trình tìm kiếm những “vi khuẩn có lợi” đã mở ra một hướng nghiên cứu giàu tính thực tiễn. Đề tài không chỉ phản ánh đam mê khoa học của một sinh viên trẻ mà còn cho thấy khoa học có thể bắt nguồn từ chính những điều gần gũi nhất, để từng bước tạo nên những giá trị bền vững cho tương lai.

(UET-News)