Chương trình đào tạo ngành Kỹ thuật năng lượng tại Trường ĐH Công nghệ, ĐHQG Hà Nội có gì đặc biệt?
Với tốc độ thay đổi nhanh của năng lượng tái tạo, chương trình đào tạo ngành Kỹ thuật năng lượng tại Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội liên tục được cập nhật.
Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu và xu hướng phát triển bền vững (ESG) đang diễn ra mạnh mẽ, thị trường lao động hiện nay không chỉ cần nhân lực biết vận hành máy móc thuần túy, mà còn đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao có khả năng kết hợp giữa kỹ thuật cốt lõi, công nghệ số thông minh và tư duy quản lý năng lượng hiệu quả.
Nắm bắt xu hướng đó, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội xây dựng ngành Kỹ thuật năng lượng theo định hướng liên ngành, phù hợp với yêu cầu của khoa học và công nghệ năng lượng hiện đại.
Đào tạo theo hướng liên ngành, tăng trải nghiệm thực tế cho sinh viên
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Đình Tú – Chủ nhiệm Khoa Vật lý kỹ thuật và Công nghệ nano, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho hay, ngành Kỹ thuật năng lượng là ngành đào tạo kỹ sư có khả năng nghiên cứu, thiết kế, vận hành và tối ưu các quá trình chuyển đổi, lưu trữ, quản lý và sử dụng năng lượng.
Chương trình đào tạo ngành Kỹ thuật năng lượng của nhà trường không định vị theo hướng “kỹ thuật điện truyền thống”, mà theo hướng khoa học và công nghệ năng lượng hiện đại, có tính liên ngành cao. Sinh viên theo học ngành này được học về năng lượng tái tạo, hệ điện mặt trời, điện gió, hệ lưu trữ và quản lý năng lượng để đáp ứng nhu cầu việc làm thực tế ở Việt Nam.
Đồng thời, các em được trang bị sâu hơn về bản chất các quá trình chuyển đổi năng lượng, vật liệu năng lượng, pin – siêu tụ điện, hydrogen, công trình xanh, kiểm toán năng lượng, trí tuệ nhân tạo (AI) và mô phỏng hệ năng lượng. Đây là hướng tiếp cận gần với các chương trình quốc tế về Khoa học và Kỹ thuật Năng lượng (Energy Science and Engineering), nơi kỹ sư năng lượng không chỉ vận hành hệ thống, mà còn có khả năng phân tích, cải tiến và phát triển công nghệ năng lượng mới. Bên cạnh đó, chương trình đào tạo ngành học này tại trường hiện cũng được đối sánh với định hướng đào tạo Energy Science and Engineering của Đại học Stanford, Mỹ (Top 3 thế giới năm 2025 theo bảng xếp hạng của U.S. News).
Theo thầy Tú, trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 (Net Zero) tại COP26, cùng với việc triển khai Quy hoạch điện VIII và chiến lược chuyển đổi năng lượng quốc gia, nhu cầu nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng lượng đang thay đổi rất nhanh. Thị trường hiện không chỉ cần kỹ sư vận hành hệ thống điện, mà cần đội ngũ có khả năng tích hợp năng lượng tái tạo, tối ưu hiệu suất năng lượng, phát triển hệ lưu trữ năng lượng, quản lý năng lượng tòa nhà và công nghiệp, triển khai hydrogen và công nghệ xanh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số trong năng lượng,…
Để đáp ứng xu thế đó, chương trình đào tạo ngành Kỹ thuật năng lượng của nhà trường đã được cập nhật liên tục trong những năm gần đây. Ngoài các nội dung nền tảng về điện mặt trời, điện gió và hệ thống năng lượng tái tạo, chương trình đã bổ sung nhiều học phần và định hướng mới như: pin và hệ lưu trữ năng lượng; hydrogen và pin nhiên liệu; công nghệ năng lượng mới; hệ thống quản lý năng lượng thông minh; công trình xanh và HVAC; AI và mô phỏng hệ năng lượng, kiểm toán năng lượng và sử dụng năng lượng hiệu quả,…
Khoa Vật lý kỹ thuật và Công nghệ nano, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội thảo góp ý về điều chỉnh chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế: Cử nhân Vật lý kỹ thuật; Kỹ sư Kỹ thuật Năng lượng; Kỹ sư ngành Công nghệ Vật liệu.
Về kiến thức và kỹ năng cốt lõi của ngành, sinh viên sẽ được trang bị nền tảng khoa học và kỹ thuật liên quan đến: nhiệt động học, truyền nhiệt, điện – điện tử, vật liệu năng lượng, các quá trình chuyển đổi năng lượng, và hệ thống năng lượng tái tạo,… Bên cạnh kiến thức chuyên môn, chương trình cũng chú trọng kỹ năng thực hành, tư duy hệ thống, mô phỏng và xử lý dữ liệu, nghiên cứu – đổi mới sáng tạo, cũng như khả năng tự học và thích nghi với công nghệ mới. Sinh viên được trực tiếp thực hành trên các hệ thống năng lượng thực tế như điện mặt trời, điện gió, pin nhiên liệu và các thiết bị đo lường – kiểm toán năng lượng hiện đại.
Một điểm quan trọng nữa là chương trình chú trọng gắn đào tạo với thực hành và nhu cầu doanh nghiệp. Sinh viên được tiếp cận các hệ thống điện mặt trời, điện gió, pin nhiên liệu, các thiết bị đo lường và kiểm toán năng lượng ngay từ khi còn học tại trường. Đồng thời, Khoa Vật lý kỹ thuật và Công nghệ nano cũng đang mở rộng hợp tác với doanh nghiệp và các đối tác trong và ngoài nước để sinh viên có cơ hội tham gia nghiên cứu, thực tập và tiếp cận công nghệ mới.
Nhu cầu nhân lực lớn cùng cơ hội việc làm rộng mở trong bối cảnh mới
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Đình Tú, nhu cầu nhân lực trong những lĩnh vực năng lượng có triển vọng rất lớn trong vòng 10-20 năm tới. Trên thế giới, quá trình chuyển dịch năng lượng đang tạo ra một thị trường lao động mới. Còn tại Việt Nam, nhu cầu này ngày càng rõ rệt. Trong đó, bên cạnh việc Việt Nam quyết tâm thực hiện cam kết Net Zero vào 2050, thì chiến lược phát triển hydrogen, với mục tiêu sản xuất khoảng 100.000-500.000 tấn hydrogen/năm vào năm 2030 và 10-20 triệu tấn/năm vào năm 2050 cũng là điểm đáng chú ý.
Ngoài ra, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg năm 2025 và tiếp tục cập nhật theo Quyết định 21/2026/QĐ-TTg. Trong các danh mục này, Chính phủ đã xác định rõ “Công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến” là một trong các nhóm công nghệ chiến lược quốc gia cần ưu tiên phát triển.
Điều này cho thấy lĩnh vực năng lượng không chỉ còn là nhu cầu của doanh nghiệp hay thị trường lao động, mà đã trở thành một định hướng chiến lược cấp quốc gia, gắn với năng lực cạnh tranh công nghệ, an ninh năng lượng và phát triển bền vững của đất nước. Do đó, cơ hội việc làm của sinh viên ngành Kỹ thuật năng lượng hiện nay là rất rộng mở.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Đình Tú (thứ hai từ trái sang) cùng các sinh viên Khoa Vật lý kỹ thuật và Công nghệ nano, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Với định hướng đào tạo hiện nay, sinh viên ngành Kỹ thuật năng lượng của Trường Đại học Công nghệ có thể làm việc tại các doanh nghiệp điện mặt trời, điện gió và năng lượng tái tạo; các công ty pin, xe điện và lưu trữ năng lượng; doanh nghiệp công nghệ xanh và công trình xanh; các trung tâm kiểm toán và quản lý năng lượng; doanh nghiệp về HVAC và hệ thống năng lượng tòa nhà; các viện nghiên cứu, trường đại học và trung tâm nghiên cứu và phát triển R&D; hoặc tiếp tục học sau đại học trong các lĩnh vực năng lượng tiên tiến,…
Chương trình cũng định hướng sinh viên tới các vị trí nghề nghiệp khá đa dạng, ví dụ như: kỹ sư năng lượng tái tạo, kỹ sư pin và lưu trữ năng lượng, kỹ sư hydrogen và pin nhiên liệu, kỹ sư quản lý năng lượng, kỹ sư HVAC và công trình xanh, kỹ sư mô phỏng và tối ưu hệ năng lượng, kỹ sư R&D về vật liệu và công nghệ năng lượng, chuyên gia kiểm toán năng lượng, hoặc chuyên viên phát triển các hệ thống năng lượng thông minh…
Đặc biệt, chương trình không đào tạo sinh viên theo hướng quá hẹp. Nhà trường luôn nỗ lực nhằm giúp sinh viên có nền tảng kiến thức rộng để có thể thích nghi với sự thay đổi rất nhanh của lĩnh vực năng lượng trong tương lai. Trong lĩnh vực năng lượng hiện nay, điều quan trọng nhất không chỉ là biết vận hành thiết bị, mà là có khả năng hiểu bản chất vấn đề, tối ưu hệ thống và thích nghi với những công nghệ mới đang thay đổi rất nhanh. Đó cũng chính là định hướng mà chương trình đào tạo của nhà trường đang hướng tới.
Đội ngũ giảng viên có chuyên môn đa lĩnh vực, được đào tạo ở nước ngoài
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Đình Tú, để đáp ứng chương trình đào tạo và đảm bảo chất lượng giảng dạy cho sinh viên ngành Kỹ thuật năng lượng, nhà trường đã thường xuyên bồi dưỡng và nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên.
Cụ thể, Khoa Vật lý kỹ thuật và Công nghệ Nano luôn chú trọng xây dựng đội ngũ giảng viên theo hướng kết hợp giữa năng lực học thuật, nghiên cứu khoa học và khả năng triển khai các công nghệ năng lượng hiện đại.
Hiện nay, khoa có tổng số 27 cán bộ giảng dạy và nghiên cứu, trong đó có: 2 giáo sư, 8 phó giáo sư, 14 tiến sĩ, cùng với các giảng viên, nghiên cứu viên trẻ đang được đào tạo và phát triển chuyên môn. Đặc biệt, trong năm 2025, khoa có 3 phó giáo sư được bổ nhiệm, 3 tiến sĩ được công nhận học vị. Năm 2026, khoa đã tuyển dụng thêm 2 tiến sĩ được đào tạo từ nước ngoài trở về, góp phần tăng cường năng lực nghiên cứu và hội nhập quốc tế của đội ngũ giảng viên.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Đình Tú cùng các sinh viên ngành Kỹ thuật năng lượng thực hành trong phòng thí nghiệm.
Đội ngũ giảng viên của Khoa Vật lý kỹ thuật và Công nghệ Nano có chuyên môn đa dạng trong các lĩnh vực như: năng lượng tái tạo, vật liệu và linh kiện năng lượng, pin và lưu trữ năng lượng, điện – điện tử, mô phỏng và tối ưu hệ năng lượng… Nhiều giảng viên đang chủ trì hoặc tham gia các đề tài nghiên cứu liên quan tới pin và siêu tụ điện, điện mặt trời, vật liệu năng lượng, cảm biến, vật liệu nano và các công nghệ sử dụng năng lượng hiệu quả. Điều này giúp sinh viên có cơ hội tiếp cận với môi trường nghiên cứu hiện đại và các công nghệ mới ngay trong quá trình học tập.
Ngoài đội ngũ giảng viên cơ hữu, khoa cũng hợp tác chặt chẽ với các giáo sư, phó giáo sư và các nhà khoa học từ các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp đối tác trong việc: giảng dạy chuyên đề, tổ chức hội thảo học thuật, hướng dẫn nghiên cứu khoa học, thực hiện đồ án tốt nghiệp cho sinh viên.
Đặc biệt, khoa có mối liên kết nghiên cứu với nhiều đơn vị như: các viện trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, các trường đại học trong và ngoài nước như: Viện Khoa học và Công nghệ Tiên tiến Hàn Quốc (KAIST), Viện Khoa học và Công nghệ Tiên tiến Nhật Bản (JAIST), Đại học Quốc gia Dương Minh Giao Tùng (Đài Loan, Trung Quốc), Đại học Waseda (Nhật Bản), cũng như các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng và công nghệ cao. Điều này giúp chương trình đào tạo luôn cập nhật với thực tiễn công nghệ và nhu cầu nhân lực của thị trường lao động.
Bên cạnh hoạt động giảng dạy, khoa cũng rất chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ thông qua: đào tạo tiến sĩ và sau tiến sĩ ở nước ngoài, hợp tác nghiên cứu quốc tế, công bố khoa học quốc tế, tham gia các dự án nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, cũng như tăng cường gắn kết với doanh nghiệp và các lĩnh vực công nghệ chiến lược của quốc gia.
Đẩy mạnh công tác truyền thông, góp phần thay đổi nhận thức về ngành học
Chủ nhiệm Khoa Vật lý kỹ thuật và Công nghệ Nano, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho hay, khó khăn lớn nhất hiện nay đối với nguồn nhân lực ngành Kỹ thuật năng lượng là nhận thức xã hội về ngành học. Nhiều học sinh và phụ huynh hiện vẫn chưa thực sự hiểu rõ ngành Kỹ thuật năng lượng, dễ nhầm lẫn với ngành điện truyền thống hoặc các ngành môi trường. Trong khi đó, đây lại là một ngành có tính liên ngành rất cao và đang thay đổi rất nhanh theo sự phát triển của công nghệ. Vì vậy, công tác truyền thông và định hướng nghề nghiệp cho học sinh hiện vẫn là một thách thức lớn.
Một số hình ảnh giảng viên, sinh viên ngành Kỹ thuật năng lượng, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Trong mùa tuyển sinh năm 2026, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Đình Tú cho biết, Khoa Vật lý kỹ thuật và Công nghệ Nano, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội định hướng tăng cường truyền thông nhằm giúp thí sinh hiểu rõ tiềm năng của ngành Kỹ thuật năng lượng trong xu thế phát triển bền vững của khoa học và công nghệ thế giới trong tương lai.
Bên cạnh việc giới thiệu về chương trình đào tạo, khoa cũng chú trọng quảng bá các hoạt động trải nghiệm thực tế để học sinh hiểu rõ hơn về ngành. Chẳng hạn như: tham quan phòng thí nghiệm; trải nghiệm hệ điện mặt trời, điện gió, pin nhiên liệu; tìm hiểu các công nghệ pin và hydrogen; các chương trình hành động như: Giờ Trái đất và hội thảo về năng lượng xanh, cũng như các bài viết khoa học thường thức liên quan đến xe điện, AI cho năng lượng hay công nghệ tương lai.
Ngoài ra, khoa cũng định hướng xây dựng hình ảnh ngành Kỹ thuật năng lượng như một ngành học liên ngành, hiện đại và có tính quốc tế cao.
Thầy Tú cũng bày tỏ kỳ vọng, việc Chính phủ ban hành Quyết định 1131/QĐ-TTg ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến được xác định là một trong các lĩnh vực ưu tiên phát triển, cùng với nhu cầu về chuyển đổi năng lượng và công nghệ xanh tại Việt Nam tiếp tục tăng mạnh, ngành Kỹ thuật năng lượng sẽ ngày càng thu hút người học và có vai trò quan trọng hơn trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
